Υδροκέφαλος

Screen Shot 2021-03-20 at 16.48.25.png

Αίτια

Πρόκειται για μια παθολογική κατάσταση κατά την οποία αυξάνεται ο όγκος του εγκεφαλονωτιαίου υγρού εντός των κοιλοτήτων του εγκεφάλου. Το εγκαφαλονωτιαίο υγρό κυκλοφορεί εντός του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού με σκοπό 

α)να προστατέψει τον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό

β)να μεταφέρει θρεπτικά συστατικά και να απομακρύνει τα επιβλαβή

γ)η συνεχής ροή μεταξύ του εγκεφάλου και της σπονδυλικής στήλης βοηθά στην εξισορρόπηση της πίεσης στον εγκέφαλο.

Η αύξηση του όγκου του εγκεφαλονωτιαίου υγρού μπορεί να οφείλεται είτε σε αυξημένη παραγωγή, είτε σε μειωμένη απορρόφηση, είτε σε καταστάσεις που δεν επιτρέπουν τη φυσιολογική ροή του ύγρου. Ο υδροκέφαλος μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, πιο συχνά όμως συναντάται σε ενήλικες ανω των 60 ετών.

Πολλές φορές δεν είναι γνωστός ο λόγος που αναπτύσσεται υδροκέφαλος. Υπάρχει ο κληρονομικός υδροκέφαλος, αυτός που αναπτύσσεται σε περίπτωση άλλων εγκεφαλικών ανωμαλιών όπως εγκεφαλοκήλη ή δισχιδής ράχη. Ο υδροκέφαλος μπορεί όμως να προκύψει απο εγκεφαλική αιμορραγία, μηνιγγίτιδα, όγκο νευρικού συστήματος και τραυματισμό. Ο υδροκέφαλος μπορεί να διακριθεί στις παρακάτω κατηγορίες:

  • Επίκτητος υδροκέφαλος που παρουσιάζεται στους ενήλικες και είναι συνέπεια τραυματισμού ή νόσου

  • Συγγενής υδροκέφαλος που παρουσιάζεται στο νεογέννητο και είναι αποτέλεσμα γενετικών ανωμαλιών

  • Επικοινωνών υδροκέφαλος, που μπορεί να οφείλεται είτε σε δυσαπορρόφηση είτε σε αυξημένη παραγωγή του εγκεφλονωτιαίου υγρού

  • Αποφρακτικός υδροκέφαλος, όπου υπάρχει εμπόδιο στη φυσιολογική ροή του υδροκεφάλου

  • Υδροκέφαλος φυσιολογικήςή πίεσης, παρουσιάζεται συνήθως στους ηλικιωμένους, με φυσιολογική πίεση αλλά αυξημένες διαστάσεις των κοιλιών

  • Υδροκέφαλος ex vacuo ή λόγω ατροφίας όπου λόγω αυξημένης ατροφίας του εγκεφαλικού παρεγχύματος ο όγκος του εγκεφαλονωτιαίου υγρού είναι αυξημένος

Συμπτώματα

Τα συμπτώματα ποικίλουν ανάλογα με την ηλικία:

  • Βρέφη

  1. Κρανίο αυξημένων διαστάσεων

  2. Αυξημένη περίμετρος κρανίου

  3. Πηγές του κρανίου υπό τάση λόγω της αυξημένης ενδοκράνιας πίεσης

  4. Εμφανείς φλέβες του κρανίου

  5. Στροφή βλέμματος προς τα κάτω

  6. Υπνηλία 

  7. Ευερεθιστότητα

  8. Επιληπτικές κρίσεις 

  9. Εμέτοι

  • Παιδιά

  1. Ναυτία, εμέτοι

  2. Οίδημα οπτικής θηλής

  3. Διπλωπία

  4. Διαταραχές ισορροπίας

  5. Διαταραχές στην ανάπτυξη

  6. Διαταραχές προσωπικότητας

  7. Απώλεια ούρων

  8. Επιληπτικές κρίσεις

  9. Απώλεια όρεξης

  • Ενήλικες

  1. Κεφαλαλγία 

  2. Έμετοι, ναυτία

  3. Διαταραχή ισορροπίας

  4. Ληθαργικότητα

  5. Απώλεια ούρων

  6. Διαταραχές όρασης

  7. Διαταραχές μνήμης

  8. Άνοια

  9. Διαταραχές όρασης

Screen Shot 2021-03-20 at 16.49.21.png

Διάγνωση

​Όταν υπάρχει υποψία υδροκεφάλου τα πρώτα βήματα στη διάγνωση είναι το ακριβές ιστορικό και η λεπτομερής νευρολογική εξέταση. Η διάγνωση στη συνέχεια επιβεβαιώνεται με απεικονιστικές εξετάσεις, μαγνητική και αξονική εγκεφάλου, μέτρηση ενδοκράνιας πίεσης, και οσφυονωτιαία παρακέντηση.

Αντιμετώπιση

Ο υδροκέφαλος μπορεί να αντιμετωπιστεί με διαφόρους τρόπους ανάλογα με το αίτιο που τον έχει προκαλέσει. Έτσι αν πρόκειται για αποφρακτικό υδροκέφαλο η χειρουργική αφαίρεση του προβλήματος θα επαναφέρει τη φυσιολογική ροή του εγκεφαλονωτιαίου ύγρου. Πιο συχνά όμως τοποθετείται βαλβιδικός μηχανισμός είτε κοιλιοπεριτοναϊκός όπου παρακάμπτεται η φυσιολογικη ροή του πλεονάζοντος υγρού απο τον εγκέφαλο στην κοιλιακή χώρα ή οσφυοπεριτοναϊκης βαλβίδος οπου το εγκεφαλονωτιαίο υγρο παρακάμπτεται απο την οσφύ στην κοιλιακή χώρα.

Όταν τοποθετηθεί η βαλβίδα, μένει στη θέση της για όλη τη ζωή του ασθενούς. Η ενδοσκοπική τρίτη κοιλιοστομια αποτελεί μια τρίτη μέθοδο αντιμετώπισης του υδροκεφάλου που εφαρμόζεται σε περιορισμένο αριθμό ασθενών άλλα εξετάζεται η εφαρμογή της σε ολοένα και πιο ευρύ αριθμό ασθενών με αποφρακτικό και μη υδροκέφαλο.

Καθώς ο υδροκέφαλος είναι μια κατάσταση που συνοδεύει τον ασθενή για όλη του τη ζωή, μετά την τοποθέτηση βαλβίδος είναι απαραίτητο να παρακολουθείται ο ασθενής συστηματικά με απεικονιστικές εξετάσεις όπως αξονική, μαγνητική εγκεφάλου και ακτινογραφίες. Ο ασθενή θα πρέπει άμεσα να απευθυνθεί στον Ιατρό του αν εμφανίσει:

  • Οίδημα, ερυθρότητα, ευαισθησία στο δέρμα κατά μήκος συστήματος της κοιλιοπεριτοναϊκης βαλβίδος

  • Ευερεθηστότητα, εκνευρισμός

  • Ναυτία, έμετοι, διπλωπία, κεφαλαλγία

  • Πυρετός

  • Επανεμφάνιση παρόμοιων συμπτωμάτων οπώς αυτών προεγχειρητικά

Πρόγνωση

Η πρόγνωση εξαρτάται απο το αίτιο του υδροκεφάλου, απο τη βαρύτητα των συμπτωμάτων και απο τη χρονιότητα αυτών. Εαν για παράδειγμα ο υδροκέφαλος οφείλεται σε εμπόδιο στη φυσιολογική ροή του εγκεφαλονωταίου υγρού και αυτό αφαιρεθεί χειρουργικά τότε θα υπάρξει ίαση και η τοποθέτηση βαλβίδος δε θα είναι απαραίτητη. Σε περίπτωση υδροκεφάλου φυσιολογικής πιέσεως, η άνοια μπορεί να αναστραφεί με την τοποθέτηση βαλβίδος.

Ο γενικός κανόνας πάντως είναι οτι όσο πιο νωρίς διαγνωστεί ο υδροκέφαλος και οσο πιο γρήγορα αντιμετωπιστεί τόσο πιο πολλές είναι οι πιθανότητες επιτυχούς θεραπείας και αναστροφής των συμπτωμάτων με τη διόρθωση της ροής του εγκεφαλονωταίου υγρού.